Hoe dicht borstklierweefsel kans borstkanker verhoogt

...EN SLECHTS 5 PROCENT VAN DE VROUWEN DIT WEET

Ontdek waarom dicht borstklierweefsel een grote risicofactor is voor borstkanker - en hoe je jezelf daar beter tegen kunt beschermen.

Tekst: © Marjan Hopman

Dicht of dense borstklierweefsel. Je hebt er waarschijnlijk nog nooit van gehoord. Maar het is een van de grootste risicofactoren voor borstkanker. Vrouwen met dicht borstklierweefsel hebben 4 tot 5 keer meer kans om borstkanker te krijgen dan andere vrouwen. Dicht borstklierweefsel is zelfs een grotere risicofactor voor het krijgen van borstkanker dan borstkanker in de familie. Ter vergelijking: wanneer je moeder of zusje borstkanker heeft gehad, heb je een ongeveer tweemaal verhoogd risico.

Wat is dicht of dense borstklierweefsel?

Borsten met dicht of dense borstklierweefsel bevatten meer klierweefsel dan vet. Twee derde van de vrouwen in de leeftijd van 40 tot 50 jaar heeft dicht borstklierweefsel. Dat is ook de reden waarom mammografie minder effectief is in het opsporen van borstkanker in deze leeftijdsgroep. Tumoren en klierweefsel zien er namelijk allebei wit uit op een mammogram. Het vinden van een tumor op een mammogram bij dense borsten is daarom als het zoeken naar een ijsbeer in de sneeuw. Is bij vet borstweefsel tot 98 procent kans dat een eventuele tumor met mammografie wordt gevonden, bij extreem dicht borstklierweefsel is die kans maar 40 tot 60 procent (bij digitale mammografie).
Sinds enkele jaren weten de deskundigen echter ook dat dicht borstklierweefsel op zichzelf een grote risicofactor is voor het krijgen van borstkanker. Maar slechts 5 procent van de vrouwen is daarvan op de hoogte, berekenden Amerikaanse onderzoekers.

De dichtheid of densiteit van de borsten is vaak erfelijk bepaald, maar hormonen hebben ook invloed, vertelt de vooraanstaande Amerikaanse borstkankerchirurg Susan Love. ‘Bij vrouwen die hormoontherapie gaan gebruiken wordt het borstklierweefsel soms juist dichter, terwijl het borstklierweefsel bij vrouwen die het anti-oestrogeen tamofixen gebruiken juist minder dicht wordt.’
Het borstklierweefsel wordt ook minder dicht met het stijgen van de leeftijd, maar lang niet bij iedereen. Na het vijftigste jaar heeft meer dan een derde van de vrouwen nog steeds dicht borstklierweefsel.

Hoe weet je of je dicht borstklierweefsel hebt?

Ongeveer 90 procent van de vrouwen weet van zichzelf niet of ze dicht borstklierweefsel heeft. Wanneer echter een mammogram is gemaakt van jouw borsten kun je het vragen aan jouw (huis)arts, want het staat vaak in het rapport van de radioloog dat de arts krijgt (behalve in dat vanuit het Bevolkingsonderzoek Borstkanker). Radiologen classificeren de dichtheid of densiteit van het borstklierweefsel namelijk in 4 dichtheidscategorieën volgens het American College of Radiology (ACR) Breast Imaging Reporting and Data System (BIRADS):
Categorie 1: Bijna helemaal vet: dicht klierweefsel in minder dan 25% van de borst
Categorie 2: Verspreid fibroglandulair weefsel: dicht klierweefsel in 25 tot 50% van de borst
Categorie 3: Heterogeen dicht borstklierweefsel: dicht klierweefsel in 50 tot 75% van de borst 
Categorie 4: Extreem dicht borstklierweefsel: dicht klierweefsel in meer dan 75% van de borst 
Alleen categorie 3 en 4 duiden op dicht borstklierweefsel.
(Let op: er bestaat nog een tweede BIRADS-score van 0 tot en met 5, die de bevindingen scoort die te zien zijn op de mammogram: van 0 = de foto moet over, tot en met 5 = zeer verdacht plekje, biopsie nodig.)


Waarom krijgen vrouwen die meedoen aan het Bevolkingsonderzoek Borstkanker de dichtheid van hun borstklierweefsel niet te horen?

Hoewel de software al wel bestaat om de densiteit automatisch vast te stellen, wordt in het Bevolkingsonderzoek Borstkanker, waaraan bijna 1 miljoen vrouwen van 50 tot 75 jaar elke twee jaar aan meedoen, nog geen classificatie van borstklierweefsel gedaan. De programmacoördinator van het bevolkingsonderzoek, Remco Reij, erkent het risico van dicht borstklierweefsel: ‘Wij hebben echter nog geen systematiek om de densiteit vast te stellen. In de toekomst willen we de screening beter toesnijden op basis van het risicoprofiel van vrouwen, waarbij we hoogrisicovrouwen, zoals vrouwen met dicht borstweefsel, frequenter of met een andere techniek kunnen screenen dan laagrisicovrouwen. Maar zover zijn we nog lang niet.’ 


Mammografie alleen is niet voldoende voor vrouwen met dicht borstklierweefsel. Waarom niet standaard aanvullende screening?

‘Helaas hebben we voor vrouwen met dicht borstklierweefsel geen betere screeningsmiddelen dan mammografie’, reageert hoogleraar Heelkundige Oncologie en borstkankerchirurg Emiel Rutgers van het Nederlands Kanker Instituut (NKI).
Uit onderzoeken blijkt dat 3-D echografie (ultrasound) in combinatie met mammografie de kans dat een tumor wordt opgespoord in dicht borstklierweefsel kan verdubbelen tot 81 procent, maar hierbij is ook de kans op een fout-positieve uitslag hoger.
Het UMC Utrecht wil nu gaan onderzoeken of MRI ook de opsporing van borstkanker verbetert bij vrouwen met extreem dicht borstklierweefsel. ‘Maar misschien helpt MRI bij dicht borstklierweefsel ook niet goed vanwege de vele fout-positieve uitslagen bij deze methode’, denkt Emiel Rutgers.

‘MRI is ook tien keer zo duur als mammografie’, vertelt internist Deborah Rhodes van de Mayo Clinic in Minnesota die al tien jaar onderzoek doet naar vrouwen met een verhoogd risico van borstkanker. Zij en haar collega’s denken echter een even effectieve, maar veel goedkoper en eenvoudiger manier dan MRI te hebben gevonden om vrouwen met dicht borstklierweefsel aanvullend te screenen: Moleculair Breast Imaging (MBI). Deze zogenoemde gammacamera spoort bij vrouwen met dense borstklierweefsel 3 keer zoveel tumoren op dan mammografie. In een onderzoek bij 1000 vrouwen werd met mammografie 25 procent van de tumoren gevonden en met MBI 80 procent. Deborah Rhodes: ‘De gammacamera ziet tumoren die worden gemist door mammografie, zelfs die van 3 millimeter.’ MBI is al goedgekeurd door de strenge Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA), maar zal zich in vervolgonderzoek verder moeten gaan bewijzen, voordat het wijdverspreid beschikbaar kan komen.

Hoe kun je jezelf bij dicht borstklierweefsel beschermen tegen borstkanker?

●  Zorg dat je de score van de dichtheid of densiteit van jouw borstklierweefsel te weten komt, benadrukt dokter Deborah Rhodes. Alleen dan kun je bewuste keuzes maken voor de gezondheid van jouw borsten.

●  Alle vrouwen vanaf 40 jaar met dicht borstklierweefsel zouden kunnen overwegen jaarlijks een mammogram te laten maken, raadt dokter Deborah Rhodes. Mammografie is niet perfect, maar heeft de sterfte door borstkanker bewezen teruggebracht. Je moet echter ook rekening houden met de keerzijde: kans op fout-positieve uitslagen en overbehandeling. Extra screening wordt bovendien alleen vergoed als de arts die noodzakelijk vindt.

●  Kies voor digitale mammografie. Studies hebben uitgewezen dat digitale mammografie iets beter is in het opsporen van borstkanker bij veertigers met dicht borstklierweefsel dan analoge mammografie.

●  Laat de mammografie het liefst maken in de eerste week van je menstruatiecyclus. In deze week, die begint op de eerste dag dat je ongesteld wordt, is het borstklierweefsel het minst dense.

●  Heb je voor de dichtheid of densiteit van jouw borstklierweefsel een ACR-BIRADS-score van 3 of 4, dan kun je aanvullende screening overwegen met jouw arts: echografie (ultrasound) en/of Magnetic Resonance Imaging (MRI). Bespreek ook welke mogelijkheden jij hebt om je risico op borstkanker te verminderen.

●  Vrouwen met dicht borstklierweefsel zouden andere opties dan hormoontherapie kunnen overwegen om overgangssymptomen tegen te gaan, adviseert borstkankerchirurg Susan Love. Een recente studie heeft namelijk uitgewezen dat wanneer je dicht borstklierweefsel hebt, je iets meer kans hebt op borstkanker als je hormoontherapie gaat gebruiken dan andere vrouwen.

●  Let extra op een gezonde leefstijl, raadt dokter Susan Love: val af wanneer je te zwaar bent, doe met regelmaat aan lichaamsbeweging, eet veel fruit en groenten, en drink niet meer dan één glas alcohol per dag.

●  Wanneer je een blijvende verandering merkt aan je borsten, sta er dan op dat er aanvullend onderzoek wordt gedaan als MRI of echografie, ook al is op het mammogram niets te zien, benadrukt dokter Deborah Rhodes.

 

Meer weten?
Kijk hier het filmpje waarin Deborah Rhodes haar indrukwekkende verhaal over de ontwikkeling van MBI vertelt op Ted.com.
Meer informatie en ervaringsverhalen vind je op Areyoudense.com.

Lees ook: Waarom kennen vrouwen een van hun grootste risicofactoren voor borstkanker niet?


Bronnen
Met speciale dank aan ex-borstkankerpatiënte Suzanna Koppedraayer. / Emiel Rutgers, hoogleraar Heelkundige Oncologie Universiteit van Amsterdam en  borstkankerchirurg Nederlands Kanker Instituut (NKI) - Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis. / Susan Love, borstkankerchirurg, Dr. Susan Love Research Foundation. / Nico Karssemeijer, universitair hoofddocent analyse medische beeldvorming Universitair Medisch Centrum St Radboud Nijmegen. / Remco Reij, programmacoördinator Bevolkingsonderzoek Borstkanker, RIVM. /  Carla van Gils, epidemioloog Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU). / Deborah Rhodes, onderzoeker Mayo Clinic. / Borstkankerorganisatie Susan G. Komen for the Cure®. / New England Journal of Medicine, 2005, 353: 1773-1783. / New England Journal of Medicine, 2007, 356: 227-236. / Journal of the National Cancer Institute, 2007, 99: 1178-1187. / Journal of Clinical Oncology, 2010, 28: 3830-3837. / Journal of the National Cancer Institute, 2010, 102:1224-37. / Harris Interactive, National Survey, 2010. / European Radiology, 2010, 20: 734-742. / Radiology, 2011, 258: 106-118. / Annals of Internal Medicine, 2008, 148: 337-347.

Marjan Hopman. All rights reserved © 2011. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur is het niet toegestaan dit artikel, of enig onderdeel daarvan, openbaar te maken en/of te (doen) verveelvoudigen. 

GEPLAATST: 4-2-2011  LAATST BIJGEWERKT: 12-5-2011